Γνωριμία των παιδιών με τη γλώσσα
Τα παιδιά από τη νηπιακή ηλικία έρχονται σε επαφή, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τον κόσμο της γλώσσας. Λαμβάνουν από το περιβάλλον γύρω τους γλωσσικά ερεθίσματα ανεξάρτητα απ’το εάν είναι ακόμη σε θέση να τα κατανοήσουν και να ανταποκριθούν σε αυτά. Γίνονται με αυτόν τον φυσικό τρόπο τα πρώτα βήματα γνωριμίας τους με τη γλώσσα, που θα οδηγήσουν σταδιακά κατά την παιδική ηλικία στην ανάπτυξη και κατάκτηση των γλωσσικών δεξιοτήτων. Τα παιδιά σε ηλικία 3 ετών, παρόλο που είναι σύνηθες να παρουσιάζουν αρκετά γλωσσικά λάθη, δύνανται να επικοινωνήσουν τις σκέψεις τους,αφού έχουν κατακτήσει σε έναν βαθμό ορισμένους μορφολογικούς και γραμματικούς κανόνες.
Στην ηλικία των 6 ετών, τα παιδιά είναι πλέον ικανά να δημιουργούν γλωσσικές δομές με πιο αφηρημένο και σύνθετο τρόπο και να χρησιμοποιούν εκφράσεις που μοιάζουν με αυτές των ενηλίκων (Παπαηλιού, 2005).
Γλωσσικές δεξιότητες - Επικοινωνία
Η κατάκτηση των γλωσσικών δεξιοτήτων είναι μείζονος σημασίας για την παιδική, εφηβική και ενήλικη ζωή ενός ατόμου, αφού η γλώσσα με τον κοινωνικό της χαρακτήρα, αποτελεί βασικό μέσο επικοινωνίας, εξωτερίκευσης και κοινωνικοποίησης. Γι’αυτό, είναι σημαντικό κάθε παιδί να μας βρίσκει πλάι του ως αρωγούς και υποστηρικτές, καθώς διεισδύει σε αυτόν τον κολοσσιαίο κόσμο της γλώσσας με τα ατελείωτα φωνήματα, τις συλλαβές, τους συντακτικούς, γραμματικούς κανόνες και άλλα πολλά γλωσσικά «περίεργα».
Ορθογραφημένη γραφή
Μιλώντας ειδικότερα, ένα μεγάλο κομμάτι που συναντάμε στον γλωσσικό κόσμο είναι εκείνο της «ορθογραφημένης γραφής». Τι είναι η ορθογραφημένη γραφή και πώς κατακτάται;
Ο όρος ορθογραφημένη γραφή (spelling) αναφέρεται σε μία από τις βασικές γλωσσικές δεξιότητες, οι οποίες αφορούν στην ευχερή και ακριβή αντιστοίχιση φωνημάτων (ήχων) και γραφημάτων (γραμμάτων) μιας ομιλούμενης γλώσσας (Στασινός, 2020).
Η κατάκτηση των εν λόγω δεξιοτήτων αποτελεί μία πολύπλοκη και απαιτητική διαδικασία, γι’αυτό συχνά παρατηρούνται ελλείμματα σε επίπεδο ορθογραφημένης γραφής σε πολλά παιδιά με ή χωρίς δυσλεξία. Συγκεκριμένα, για την κατάκτησή της απαιτείται η αξιοποίηση :
Α) της γλωσσικής φωνολογικής ενημερότητας
Β) των μνημονικών ικανοτήτων
Γ) της κιναισθητικής συμπεριφοράς
Αξιοποιώντας τα παραπάνω, το άτομο μπορεί να αντλεί πληροφορίες από τη μνήμη του για τους διακριτούς ήχους και να τους αντιστοιχεί σε γραφήματα βάσει των γλωσσικών κανόνων (Στασινός, 2020).
Χαμηλό επίπεδο ορθογραφημένης γραφής – Γλωσσικά χαρακτηριστικά
Συνήθη γλωσσικά χαρακτηριστικά σε παιδιά με χαμηλό επίπεδο ορθογραφημένης γραφής είναι :
- η μη σωστή τήρηση της ακολουθίας οπτικών συμβόλων (π.χ. «γαρτζουνιά» αντί για «γρατζουνιά»)
- η λανθασμένη γραπτή αποτύπωση των εκφερόμενων ήχων (π.χ. «γκογρόνα» αντί για «γοργόνα»)
- η λανθασμένη ορθογραφική γραφή λέξεων με την κυριολεκτική φωνητική τους απόδοση (π.χ «ζαλιζμένος» αντί για «ζαλισμένος»)
Τα ελλείμματα στην ορθογραφημένη γραφή δυσχεραίνουν την ακαδημαϊκή επίδοση του ατόμου στην ευαίσθητη αναπτυξιακή περίοδο (σχολική), αλλά δύνανται να το ακολουθήσουν και στην ενήλικη ζωή του αφήνοντας γλωσσικά και συναισθηματικά κατάλοιπα.
Τεχνικές βελτίωσης ορθογραφημένης γραφής
Ορισμένοι τρόποι άσκησης του παιδιού για τη βελτίωση του επιπέδου ορθογραφημένης γραφής είναι :
- η τεχνική «Ορθογραφημένης γραφής με ταυτόχρονη φωνητική απόδοση» (Simultaneus Oral Spelling, SOS) των Orton-Gillingham, που λειτουργεί μέσω της υπαγόρευσης ενός γράμματος από τον εκπαιδευτικό και ύστερα της φωνητικής απόδοσης και γραφικής αποτύπωσης του από το παιδί → εξάσκηση ακουστικής μνήμης
- το «φωνητικό πρόγραμμα ανάγνωσης και ορθογραφημένης γραφής» της Helen Calcluth, που χρησιμοποιεί έγχρωμες κάρτες με γράμματα, τα οποία ο εκπαιδευτικός υπαγορεύει και το παιδί τα τοποθετεί από τα αριστερά προς τα δεξιά προφέροντάς τα φωναχτά → πολυαισθητηριακή μέθοδος
- δραστηριότητες ενίσχυσης της φωνολογικής επίγνωσης : Χρήση καρτών με εικόνες για την αναγνώριση φωνημάτων, κατάτμηση πρότασης σε λέξεις, κατάτμηση λέξης σε συλλαβές, κατάτμηση συλλαβής σε γράμματα, σύνθεση συλλαβών σε λέξεις, εντοπισμός στις διαφορές φωνήματος σε 2 λέξεις (π.χ. σώμα-χώμα).
Πάντα με υποστηρικτικό βλέμμα
Ωστόσο, η πιο αποτελεσματική «τεχνική» βελτίωσης είναι η υποστηρικτική διάθεση του γονέα/εκπαιδευτικού/λογοθεραπευτή, ο οποίος δε θα επιπλήξει λέγοντας «όχι, πες το ξανά σωστά», αλλά θα ενθαρρύνει με το βλέμμα και με τα λόγια του… «Πολύ ωραία προσπάθεια, πάμε άλλη μια φορά».
Γράφει ο M.W. Eysenck (2010) για τη γλώσσα :
«Η γλώσσα βοήθησε το μεγαλύτερο μέρος της γνώσης να περάσει από τη μια γενιά στην άλλη».
«Εκτός από την πρωταρχική λειτουργία της γλώσσας που είναι η επικοινωνία, χρησιμοποιούμε τη γλώσσα για να σκεφτόμαστε, να καταγράφουμε πληροφορίες, να συνειδητοποιούμε και να εκφράζουμε συναισθήματα, να εκφράζουμε την ταύτισή μας με μια ομάδα».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Παπαηλιού, Χ. (2005). Η ανάπτυξη της γλώσσας. Θεωρητικές προσεγγίσεις και ερευνητικά δεδομένα από την τυπική και αποκλίνουσα γλωσσική συμπεριφορά. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.
Στασινός Δ. (2020). Ψυχοπαθολογία του λόγου και της γλώσσας. Δυσλεξία, πολυγλωσσία, λογοθεραπεία και συμπερίληψη. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg
M.W. Eysenck. (2010). Βασικές Αρχές Γνωστικής Ψυχολογίας. (Μετάφραση Μ. Κουλεντιανού), 309-310. Αθήνα: Gutenberg (διασκευή).