Σχολική μετάβαση και ωφέλιμες ασυνέχειες
Σύμφωνα με τη θεωρητική προσέγγιση που προκύπτει από τη θεωρία της πορείας της ζωής, στην αναπτυξιακή διαδρομή ενός ατόμου εντοπίζονται συνέχειες και ασυνέχειες (Coleman, J.C.,2013) . Οι συνέχειες αφορούν σε στοιχεία και καταστάσεις που παραμένουν σταθερά, λόγου χάρη η οικογένεια, ενώ ως ασυνέχειες ορίζονται τα χαρακτηριστικά ή οι καταστάσεις που υφίστανται αλλαγή, εισάγοντας το άτομο σε νέες συνθήκες, τις οποίες καλείται να διαχειριστεί είτε είναι προετοιμασμένο είτε όχι. Παραδείγματα τέτοιας ασυνέχειας αποτελούν η εισαγωγή των νηπίων στον παιδικό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο, η μετάβαση από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό και η μετάβαση των προεφήβων από το δημοτικό στο γυμνάσιο.
Συναισθηματική προετοιμασία για το σχολικό περιβάλλον
Όσο πιο μικρό το ηλικιακό στάδιο του παιδιού, τόσο μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στη συναισθηματική προετοιμασία του στη νέα κατάσταση, καθώς ανοίκεια στοιχεία εντάσσονται στην καθημερινότητά του τα οποία συνδέονται περισσότερο πια με την έκθεση και την επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Τα νηπιάκια θα πάρουν μία γεύση από έναν κόσμο μικρής ανεξαρτησίας και αντίστοιχα τα τελειόφοιτα παιδιά του δημοτικού θα ξεγλιστρήσουν από την ασφάλεια του σχολείου όπως το γνώριζαν μέχρι τώρα.
Με τη σωστή προετοιμασία και την παροχή χρόνου για επεξεργασία των νέων δεδομένων, κάθε μετάβαση θα αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και θα αποτελέσει ωφέλιμη διαδικασία στην αναπτυξιακή πορεία του παιδιού. Χρειαζόμαστε τις αλλαγές και τις ασυνέχειες, αφού αυτές θα μεταφέρουν ένα βήμα παραπέρα το άτομο κάνοντάς το να διέλθει από ποικίλα στάδια ζωής και να αποκτήσει τελικώς, νέες δεξιότητες.
Αγχωμένοι γονείς, αγχωμένα παιδιά
Αρχικά, προτού θίξουμε στο παιδί το ζήτημα αλλαγής σχολικού περιβάλλοντος, καλό θα είναι να επεξεργαστούμε συναισθηματικά εμείς πρώτοι τη νέα κατάσταση, καθώς αν εμείς είμαστε ανέτοιμοι και αγχωμένοι, θα επηρεάσουμε συνειδητά ή ασύνειδα και το παιδί. Ας χαρούμε και ας νιώσουμε περήφανοι με τη νέα συνθήκη, αφού σηματοδοτεί τη μεταπήδηση του παιδιού μας σε ένα ανώτερο εξελικτικά στάδιο, προτού κατακλυστούμε από αρνητικές σκέψεις και σενάρια. Ύστερα, ας επιδιώξουμε να σκεφτούμε πώς μπορεί να αισθάνεται αναμένοντας την καινούρια φάση σχολικής του ζωής και σε περίπτωση μεγαλύτερης ηλικίας, γιατί όχι και να ρωτήσουμε το ίδιο.
Βοηθητικοί παράγοντες στη μετάβαση από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό
Συζήτηση με θετική διάθεση για την έναρξη του σχολείου, ώστε να πληροφορήσουμε το παιδί για την επερχόμενη αλλαγή σχολικού πλαισίου. Του δίνουμε μία γενικότερη εικόνα για τους χώρους και τη λειτουργία του δημοτικού, αναφερόμενοι στις ενδιαφέρουσες δράσεις που θα πραγματοποιούνται εκεί (Το παιδί θα ανακαλύψει καινούρια πράγματα, θα αποκτήσει περισσότερους φίλους, θα μάθει νέα παιχνίδια).
Επίσκεψη στον χώρο του δημοτικού με θετική διάθεση προς εξοικείωση του παιδιού με το νέο περιβάλλον. Αποτελεί ευκαιρία για παρατήρηση και βολιδοσκόπηση των χώρων από το παιδί, καθώς και ευκαιρία για μοίρασμα των εντυπώσεών του.
Λίγα λόγια για την παρουσία και τον ρόλο του δασκάλου/της δασκάλας. Σε αυτό το σημείο πιθανόν να μην τον/τη γνωρίζουμε ακόμη, οπότε δεν μπορούμε να μεταφέρουμε ρεαλιστική εικόνα στο παιδί. Εντούτοις, είναι σημαντικό να το ενημερώσουμε καθησυχάζοντάς το πως το πρόσωπο αυτό θα βρίσκεται συνεχώς εκεί, ώστε το παιδί θα μπορεί να του απευθύνεται για οτιδήποτε χρειαστεί και παράλληλα αυτό το πρόσωπο θα διατηρεί συχνή επικοινωνία με τους γονείς.
Ανάγνωση βιβλίου/παραμυθιού που αφορά στη συναισθηματική προετοιμασία του παιδιού, με σκοπό την αποβολή του έντονου άγχους. Το παιδί έτσι θα ταυτιστεί με τον ήρωα της ιστορίας νιώθοντας μεγαλύτερη ασφάλεια σε σχέση με την αλλαγή.
Ύπαρξη γνωστών συνομιλήκων στην ίδια κατάσταση. Όλοι μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, διακατεχόμαστε από την ανάγκη ύπαρξης κοινών βιωμάτων με φίλους/γνωστούς ή και αγνώστους, σε περιπτώσεις πρωτόγνωρων, στρεσογόνων καταστάσεων. Πόσο μάλλον ένα μικρό παιδί που είναι λιγότερο έμπειρο στη διαχείριση αλλαγών και συναισθημάτων.
Διαμόρφωση ενός ευχάριστου χώρου μελέτης στο σπίτι, με όσο το δυνατόν λιγότερα ερεθίσματα, προς αποφυγή διάσπασης της προσοχής. Το παιδί συνήθως δυσκολεύεται στην αρχική προσπάθεια μελέτης να καθίσει ήρεμο και να αποχωριστεί την παιχνιδιάρική του φύση. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μάθει πως τα παιχνίδια ησυχάζουν την ώρα της μελέτης και στο θρανιάκι τοποθετούμε αποκλειστικά ό,τι χρειαζόμαστε σε σχέση με αυτή. Εξαίρεση θα μπορούσε να αποτελέσει η παρουσία μιας αγαπημένης φιγούρας του παιδιού (π.χ αρκουδάκι, playmobil) που να μας κάνει απλώς παρέα εκείνη τη στιγμή και να διαβάζει μαζί μας.
Πραγματοποίηση βόλτας με σκοπό κάποιες βασικές σχολικές αγορές. Προτού δοθεί η λίστα με τον πιο συγκεκριμένο απαιτούμενο εξοπλισμό από τον δάσκαλο/τη δασκάλα, ας προβούμε σε έναν περίπατο με το παιδί, ώστε να μαγευτούμε από τον όμορφο κόσμο των χρωμάτων που στολίζουν τις τσάντες, τα τετράδια και τα μολύβια. Το παιδί δεν μπορεί παρά να ενθουσιαστεί από μία τέτοια βόλτα και να προχωρήσει σε μία ευχάριστη σύνδεση μεταξύ αυτής και του σχολείου. Βέβαια, είναι σημαντικό να θέσουμε όρια πριν και κατά τη διάρκεια των αγορών, ώστε το παιδί να προμηθευτεί απαραίτητα υλικά και να μην επιδοθεί σε ανεξέλεγκτες αγορές.
Φροντίδα σχολικού εξοπλισμού και επιμέλεια τσάντας. Αυτό το κομμάτι εμπερικλείεται στη φάση ανεξαρτητοποίησης του παιδιού και ανάληψης προσωπικών ευθυνών, το οποίο πιθανόν να έχει ήδη αρχίσει σε μικρότερη ηλικία, αναφορικά με την τακτοποίηση των παιχνιδιών. Στην αρχή της σχολικής χρονιάς, επιμελούμαστε παρέα την οργάνωση της τσάντας, αφήνοντας μέρα με τη μέρα την πρωτοβουλία στο παιδί να την αναλάβει μόνο του, ώστε να μάθει πως πρόκειται για δική του αρμοδιότητα. Επίσης, το προτρέπουμε να φροντίζει τον σχολικό του εξοπλισμό.
Σταθερή ρουτίνα ύπνου και απομάκρυνση οθονών. Δεδομένου ότι τα παιδιά από την ηλικία των 6 ετών ενδείκνυται να ακολουθούν ένα πρόγραμμα ποιοτικού ύπνου (9-12 ώρες ημερησίως), είναι σημαντικό να συνηθίσουν ξανά σε μία τέτοια ρουτίνα ύστερα από τις καλοκαιρινές διακοπές. Αρκετά πριν την έναρξη της σχολικής χρονιάς, είναι σημαντικό να κοιμούνται και να ξυπνούν νωρίς, ώστε να έχει προετοιμαστεί το βιολογικό τους ρολόι και να βρίσκονται εγκαίρως, χωρίς κωλύματα, στο σχολείο πριν το πρώτο κουδούνισμα. Παράλληλα, μέσω του ποιοτικού προγράμματος ύπνου, θα πηγαίνουν ξεκούραστα και με περισσότερη δημιουργική διάθεση. Επιπλέον, κάτι εξίσου σημαντικό, είναι η αποφυγή επαφής με οθόνες τουλάχιστον 1 ώρα πριν τον ύπνο, προκειμένου ο οργανισμός να προετοιμάζεται για χαλάρωση και όχι για υπερδιέγερση.
Διαχείριση άγχους αποχωρισμού. Το παιδί πιθανόν να μην είναι εξοικειωμένο με την ιδέα του αποχωρισμού από τον γονέα και το οικείο περιβάλλον του για πολλές ώρες, καθώς και με την ιδέα της παρουσίας του σε έναν χώρο με πολλά καινούρια πρόσωπα, όντας ασυνόδευτο. Με την πολύωρη παραμονή του στο σχολείο, μεταπηδά σε μία φάση ανεξαρτησίας για την οποία μάλλον δεν είναι έτοιμο. Μέχρι να συνηθίσει όμως, στη νέα συνθήκη, είναι αναπόφευκτο το ότι θα βιώσει κάποια αρνητικά συναισθήματα, όπως ανασφάλεια και ανησυχία. Σε αυτή τη φάση, είναι σημαντικό να μην υποκύψουμε σπεύδοντας στο σχολείο και οδηγώντας το παιδί πίσω στο σπίτι, στην παραμικρή εκδήλωση δυσφορίας του. Το πρώτο ωφέλιμο μάθημα για το ίδιο σε αυτό το στάδιο είναι να μάθει να διαχειρίζεται τις καταστάσεις, να αντιμετωπίζει τυχόν δυσκολίες και να συνειδητοποιεί πως εμμένοντας, θα καταφέρει να ορθοποδήσει.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Coleman, J.C., (2013). Η ψυχολογία της εφηβικής ηλικίας. Επιμέλεια : Ηλίας Μπεζεβέγκης. Εκδόσεις Gutenberg